متنی که در ادامه می‌خوانید خط‌خطی‌های جوانی از داخل ایران در مورد قطع اینترنت طی اعتراضات اخیر است. در ابتدا قرار بود گزارشی از قطع اینترنت باشد اما نتوانستم. هر چه خواستم لحن بی‌طرفانه‌ی گزارشگری را حفظ کنم، نشد. هر چه خواستم مانند یک ناظر بیرونی از  ۲۰ روز قطع اینترنت بنویسم، موفق نشدم حجله‌هایی را که هر روز بر سر چهارراه‌ها می‌بینم از یاد ببرم. جوانان بی‌جانی را که در کنار جویی دراز به دراز با پارچه‌ای سفید روی پیکرشان در انتظار آمبولانس به خوابی ابدی فرورفته بودند از حافظه پاک نکردم. بنابراین به متن پیشِ‌ِرو نه به چشم یک گزارش بلکه یک دل‌نوشته‌ که لابه‌لایش از قطع اینترنت نیز می‌گوید نگاه کنید. امیدوارم خوانندگان عزیز خط صلح، آشفتگی و عدم انسجام قلم حقیر را ببخشند که نشانی است از روان فرسوده و آشفته‌ی یک شهروند سرکوب‌شده و سوگوار.

***

چه بگویم؟ راوی کدام قصه باشم بیش از آن‌چه همه دیده‌اند؟ در یک کلام بخواهم خلاصه‌اش کنم این است: «ایران را در خاموشی دیجیتال فرو بردند، از دم تیغ گذراندند مردم را و تمام.» حالا ما مردم ایران در این تعلیق بی‌انتها ثانیه‌ها را می‌شماریم تا شاید این جهنم تمام شود.

این خاموشی از غروب روز هجدهم دی‌ماه  ۱۴۰۴ و هم‌زمان با خروش مردم در سراسر کشور شروع شد. اتفاقی که افتاد را هیچ‌کدام‌مان باور نمی‌کردیم. ساعت هشت غروب که فرا رسید ما مردم ایران بر سر هر کوچه و خیابان شروع به شعار دادن کردیم. در جاهایی از شهر هزاران نفر جمع شده بودند که در دوره‌های قبلی اعتراضات هیچ‌گاه کسی به تجمع در آن‌جا فکر نمی‌کرد. در بخش‌های دیگری از شهر ما که همیشه کانون تمرکز نیروهای سرکوب بود نیز تجمع غیرممکن بود. پیش از آن هیچ‌گاه در این سال‌ها کسی نتوانسته بود آن‌ها را به عقب براند، اما این‌بار در این بخش‌ها هم تجمع شکل گرفته بود.

به بخشی از شهر رفتم که حدس می‌زدم شعارهای غالب همان‌هایی نباشد که در رسانه‌ها بیش‌تر می‌شنوم، اما حدسم اشتباه بود. اولین شعار همانی بود که دلم نمی‌خواست بشنوم، اما اهمیتی نداشت. مهم این بود که همه در یک چیز اشتراک داشتیم و آن سرنگونی دیکتاتور بود. سیل جمعیت را که دیدند حتماً ترسیدند و به‌درستی هم ترسیدند، پس تصمیم گرفتند ایران را خاموش کنند و ماشین کشتار را روشن.

از حدود ده روز پیش از آن‌که اعتراضات به شکل پراکنده عمدتاً در بازار و شهرهای مختلف شروع شود، همه همین سوال را از یکدیگر می‌پرسیدیم: «پس کی قرار است اینترنت را قطع کنند؟» تعجب می‌کردیم که چرا این‌همه طولش داده‌اند! به نظر می‌آمد در قدم اول باید این کار را بکنند. اما تعجب‌مان دیری نپایید. از همان ساعات روز اول واقعه، یعنی غروب پنجشنبه‌، ۱۸ دی ۱۴۰۴ اینترنت را قطع کردند. نه‌فقط اینترنت را بلکه تماس و پیامک را هم مسدود کردند.

در آن روز و روز پس ‌از آن یعنی جمعه، ۱۹ دی ۱۴۰۴، خاموشی ارتباطات در ایران در سطحی اتفاق افتاد که حتی برای ایرانیانی که تجربه‌ی اعتراضات ۱۴۰۱، خاموشی آبان ۹۸ و جنگ دوازده‌روزه را هم داشتند نیز تعجب‌برانگیز بود. طی این دو روز بخش بزرگی از اینترنت ملی –یا آن‌چه سیستم به آن شبکه‌ی ملی اطلاعات می‌گوید— نیز در دسترس نبود. شهروندانی که می‌خواستند از خدمات کسب‌وکارهای مطرح و آنلاین ایرانی مانند دیجی‌کالا و اسنپ استفاده کنند نیز طی این دو روز دچار مشکل بودند. اگر در ایران زندگی کرده باشید می‌دانید برای ورود به حساب کاربری بسیاری از سایت‌ها به رمز عبور یک‌بارمصرف یا همان او.پی.تی OTP)) نیاز است که از طریق پیامک به شماره تلفن کاربر ارسال می‌شود. وحشت جمهوری اسلامی از ارتباط معترضان با یکدیگر به جایی رسیده بود که بدون ایجاد استثنایی در دو روز اول، حتی ارسال پیامک او.پی.تی OTP))  را مسدود کرد. این مشکل به‌تدریج برطرف شد اما حکومت طی روزهای پس از جمعه نیز پیامک را مسدود نگاه داشت. مسدود شدن تماس‌های تلفنی نیز تا چندین روز پس از آن باقی نگه داشته شد. دیگر شهروندان با نزدیک شدن به تاریکی هوا در انتظار قطع شدن تماس تلفنی بودند. با قطع شدن اینترنت، پیامک و تماس تلفنی دیگر حتی امکان این را نداشتیم که از زنده بودن یکدیگر مطلع شویم. هر عزیزی که به قصد شرکت در اعتراضات از عزیزانش جدا می‌شد نمی‌دانست یک ساعت دیگر زنده خواهد ماند یا نه و هر پدر و مادری که رفتن فرزندش را به نظاره می‌نشست نمی‌دانست اگر فرزندش کشته شود، چه زمانی می‌تواند از آسمانی شدن او باخبر شود. چه پدرانی که مانند پدر «سپهر» در سایه‌ی سنگین خاموشی دیجیتال، روزها و شاید هفته‌ها به دنبال پیکر فرزندان‌شان گشتند.

سرکوبگران می‌کُشند، دولت دست می‌زند

از زمان قطع سراسری اینترنت در آبان ۹۸ که به کشتار خونین بی‌سابقه‌ای منجر شد، برخی از نمایندگان مجلس وقت برای ضابطه‌مند کردن قطع اینترنت تلاش کردند. این تلاش‌ها هیچ‌گاه نتیجه‌بخش نبود و قطع دسترسی به جریان آزاد اطلاعات در اعتراضات پس از جان‌باختن مهسا امینی در سال ۱۴۰۱به شکل اختلال و قطعی مقطعی بروز کرد. پس از آن نیز طی اعتراضات اخیر، اینترنت به دستور شورای عالی امنیت ملی به ریاست مسعود پزشکیان قطع شد. دولتی که با شعار باز کردن اینترنت به روی کار آمده بود، حالا در خوش‌بینانه‌ترین حالت نظاره‌گر کشتار خونین مردم در سایه‌ی قطع اینترنت است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت –همان زنی که در میتینگ‌ انتخاباتی پزشکیان فریاد می‌زد می‌خواهد دولتی سر کار بیاید تا دیگر خون «مهرشادها» به زمین ریخته نشود—، در میانه‌ی قطع اینترنت و کشتار مردم بی‌پناه ایران، بدون آن‌که صدایش بلرزد و استفاده‌ی ابزاری و تبلیغاتش از نام جان‌باختگان اعتراضات ۱۴۰۱ را به یاد بیاورد، قطع اینترنت را تصمیمی معرفی کرد که کسی حق سرپیچی از آن را ندارد. به این صحبت‌های او توجه کنید: «آسیبی که در پی حوادث هجدهم و نوزدهم دی‌ماه ایجاد شد، ماهیتی امنیتی داشت و براساس تشخیص و ملاحظات سیاست‌گذاران حوزه‌ی امنیت، قطع اینترنت ملی در دستور کار قرار گرفت. بدیهی است که رویکرد دولت، حمایت از اینترنت و کسب‌وکارهای مرتبط با آن است، اما در شرایطی که ملاحظات امنیتی در اولویت قرار می‌گیرد، همه ناگزیر از تبعیت از این تصمیم‌ها هستیم.»

سخنگوی دولت‌ درحالی‌که خون چندین و چند هزار مهرشاد بی‌گناه هنوز از آسفالت‌ خیابان‌ها پاک نشده، به‌راحتی حرف اول را آخر زد و گفت همه باید از دستگاه کشتار تبعیت کنید.

در دورانی که وحشیانه‌ترین سرکوب اعتراضات از ابتدای انقلاب باعث فروکش کردن موج اعتراضات شده بود و میلیون‌ها ایرانی در انتظار بازگشت اینترنت به همان وضعیت نیمه‌گشوده‌ی قبلی بودند، حکومت شهامت بازگشایی آن را نداشت. در این میان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به‌عنوان متولی اصلی اینترنت در کشور تنها از بار مسئولیت شانه خالی می‌کرد. اولین بیانیه‌ی این وزارتخانه در مورد قطع اینترنت که ۱۹ دی‌ماه صادر شد بر حول همان نکته –یعنی پنهان شدن پشت نهادهای «امنیتی ذی‌صلاح»– می‌چرخید.

در این مدت دستگاه سرکوب دیجیتال، دست‌ در دست دستگاه سرکوب کف خیابان، باریکه‌ی راه دسترسی به اینترنت یعنی استارلینک را نیز مختل کرد. طبق گزارش رسانه‌های مختلف از قبیل «فوربس» و «فرانس ۲۴»، جمهوری اسلامی در دوران اعتراضات ۱۴۰۴ با استفاده از ایجاد تداخل عمدی در سیگنال‌های جی.پی‌اس (GPS) موفق شد دسترسی کاربران به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را نیز با مشکل روبه‌رو کند. طبق گفته‌ی کارشناسان، سرکوبگران دیجیتال با ارسال نویزهای قدرتمند و سیگنال‌های جعلی نیز توانستند کانال‌های ارتباط ماهواره‌ای را مختل کنند.

نه اینترنت برگشت و نه جان‌های ازدست‌رفته

در نهایت ششم بهمن‌ماه ۱۴۰۴ بود که محدودیت‌های به‌وجودآمده از ۱۸ دی‌ماه در اینترنت به‌تدریج رفع شد. به گفته‌ی کارشناسان و متخصصان اینترنت اما وضعیت اینترنت حتی به دوران پیش از اعتراضات بازنگشته است. نهادهای سرکوبگر دیجیتال در ایران به دنبال ایجاد لیستی سفید از سایت‌ها و سرویس‌های آنلاین هستند تا در صورت وقوع اعتراضاتی مشابه در آینده، قطع جریان دسترسی اطلاعات ساده‌تر انجام شود.

به گزارش روزنامه‌ی شرق، نزدیک به دولت پزشکیان، تصمیم‌گیران مربوطه، دسترسی به اینترنت را در هشت سطح طبقه‌بندی کرده‌اند. سطح هشت به معنای قطع کامل و سطح یک به معنای دسترسی عادی به اینترنت است. البته وضعیت اینترنت در ایران حتی پیش از اعتراضات نیز با وجود فیلترینگ و اختلال گسترده، هیچ‌گاه عادی نبود، اما منظور از سطح یک، همان وضعیت است. طبق ادعای این روزنامه، اینترنت در ایران از روز ۷ بهمن ۱۴۰۴به سطح دو رسیده است.

اطلاعات مجموعه‌هایی رصدکننده‌ی وضعیت اینترنت در جهان از قبیل کلادفلر و نت‌بلاکس نیز نشان می‌دهد اینترنت هنوز در ایران به وضعیت پیشین خود بازنگشته است. حالا همه می‌دانیم جان‌های عزیز فرزندان ایران هیچ‌گاه قرار نیست به زمین بازگردد و جمهوری اسلامی هم‌چنان در سایه‌ی اختلال عمدی و گسترده در اینترنت، در حال پیش بردن وضعیتی مشابه حکومت نظامی در کشور است تا مردم خشمگین و سوگوار از کشتار قبلی، به فکر خروش دوباره نیفتند.