نگاهی به سوابق اسما جهانگير، گزارشگر ویژه‌ در امور حقوق بشر ایران/ ساموئل بختیاری

اخرین به روز رسانی:

ژوئیهٔ ۲۲, ۲۰۲۴

نگاهی به سوابق اسما جهانگير، گزارشگر ویژه‌ در امور حقوق بشر ایران/ ساموئل بختیاری

Samouel
ساموئل بختیاری

با پایان دوران ماموریت احمد شهید به عنوان گزارشگر ویژه‌ی حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، اسما جهانگیر، فعال حقوق بشر پاکستانی، به عنوان جایگزین آقای شهید معرفی می‌شود.

این فعال حقوق بشر بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ به عنوان گزارشگر ویژه‌ی آزادی مذهب و عقیده‌ی سازمان ملل فعالیت می‌کرد و بارها به نقض حقوق بهاییان به ایران انتقاد کرده است.

خانم اسما جیلانی جهانگیر، زاده‌ی ۲۷ ژانویه ۱۹۵۲ در لاهور پاكستان است. سال‌هاي اولیه‌ی فعاليت‌هاي وی همزمان با زمامداري محمد ضياءالحق ديكتاتور نظامي پاكستان است. پس از كودتاي ٥ ژوئن ١٩٧٧ كه منجر به سرنگوني ذوالفقارعلي بوتو، نخست وزير وقت پاكستان شد، حكومت ١١ ساله‌ی ژنرال محمد ضياءالحق نيز آغاز گرديد. حكومت خودكامه‌ی وی با بهره بردن از شرايط منطقه‌اي منجمله سرنگوني سيستم شاهنشاهي در ايران، اشغال نظامي افغانستان از سوي اتحاد جماهير شوروي و نزديكي هندوستان به بلوك شرق، تلاش هدفمندي را براي تغيير نظام نيمه سكولار پاكستان به يك نظام مذهبي بر پايه‌ی شريعت اسلام آغاز كرد. سكوت كشورهاي غربي و در بيش‌تر مواقع حمايت غربي‌ها از اين سيستم خودكامه را شايد بتوان سنگ بناي بنيادگرايي اسلامي در منطقه دانست؛ بنيادگرايي كه امروزه گريبان كشورهاي اسلامي را از اندونزي تا مراكش رها نمي‌سازد.

خانم جهانگير در سال ۱۹۸۱ به عنوان اولین زن در پاکستان یک دفتر وکالت تاسیس کرد و سپس فوروم اقدام زنان را بنیان گذاشت که مقابله علیه کم ‌ارزش بودن شهادت زنان در قیاس با مردان یا مقید ‌کردن زنان مورد تجاوز به اثبات تجاوز به خویش را، رسالت خود تعریف کرده بود. تلاش براي به دست آوردن حقوق مسلم زنان، از جمله فعاليت‌هاي مخاطره آميز در كشورهاي اسلامي است. بسياري از فعالين حقوق زنان تاكنون جان خويش را بر سر اين پيمان گذاشته‌اند.

سال ۱۹۸۳ او در راس اعتراضاتی قرار گرفت که هدفش مقابله با برنامه‌ی ضیاءالحق، رهبر حکومت کودتایی پاکستان برای سرایت ‌دادن قوانین و مقررات مذهبی به حیات سیاسی و اجتماعی پاکستان بود. هدف اصلي ژنرال ضياءالحق همراه كردن بخش مذهبي جامعه‌ی پاكستان با رژيم خود در مقابل توسعه طلبي كمونيسم بود. به بهانه‌ی مبارزه با كمونيسم، خفقان فزاينده‌اي در پاكستان ايجاد شد. در خلال اين مبارزه، ضياءالحق كمك‌هاي مالي و تسليحاتي فراواني از كشورهاي عربي و غربي دريافت نمود. عربستان سعودي و ايالات متحده‌ی امريكا نقش اساسي را در تقويت حكومت نظامي ضياءالحق بازي مي‌كردند. توسعه‌ برنامه‌ی اتمي پاكستان نيز در سايه‌ی همين كمك‌ها ميسر گشت، برنامه‌اي كه بعدها به يكي از مشكلات منطقه و به عاملي براي رقابت تسليحاتي ميان كشورهاي منطقه تبديل گشت.

در سال‌هاي حكمراني ضياءالحق، خانم جهانگير کمیسیون حقوق بشر پاکستان را ایجاد کرد و فعالیت‌های متعدد دیگری را نیز در زمینه‌ی حقوق بشر و حقوق زنان به انجام رسانيد. حكومت‌هاي نظامي پاكستان فعاليت‌هاي وي را برنتافتند، او هم در دوران حکومت ژنرال محمد ضیاءالحق و هم در دوران حکومت ژنرال پرویز مشرف، مدتی را در زندان یا حصر خانگی به سر برد. جهانگیر سال ۲۰۱۰ رئیس کانون وکلای پاکستان شد.

او بخش بزرگي از زندگی حرفه‌ای خود را صرف حقوق بشر و به ویژه حقوق زنان، حقوق اقلیت‌های مذهبی، و حقوق کودکان در پاکستان کرده است.

در پاکستان اقلیت‌های دینی و مذهبی در موارد زیادی مورد حملات انتقام ‌جویانه از سوی عامه مردم یا گروه‌های تندرو مذهبی قرار می‌گیرند. در بسیاری از موارد گروه‌های وهابی، غالباً پیروان مذهب شیعه را به ویژه در کویته، مرکز ایالت بلوچستان هدف قرار می‌دهند. در پاکستان هم‌چنین پیروان فرقه‌ی احمدیه که اواخر سده‌ی ۱۹ میلادی در آن کشور بنیان‌گذاری شد، مورد اذیت و آزار گاه‌ و بیگاه قرار دارند. قانون موسوم به كفرگويي نيز از موارد جنجال برانگيز ناقض حقوق اقليت‌هاي ديني به ويژه غيرمسلمانان است. هم‌چنین تهاجمات وحشيانه بر عليه مسيحيان در پاكستان، كه اخبار آن از سوي خبرگزاري‌هاي معتبر نشر يافت، حكايت از شرايط سخت اقليت‌هاي غيرمسلمان در پاكستان دارد.

بر پايه‌ی قوانين جزایي پاکستان حداقل سن برای محاکمه کیفری به جرم، “۷ سال” است. سيستم قضایي پاكستان آشكارا ثروتمندان را بر فقرا ترجيح مي‌دهد. گزارش‌هاي بيشماري مبني بر عدم مجازات صاحبان قدرت و كيفرهاي سخت براي بزه كاران بينوا، حكايت از سيستم قضایي تبعيض آلود اين كشور دارد. خانم جهانگير بارها نسبت به وضعيت وخيم سيستم قضايي پاكستان هشدار داده است.

اسما جهانگير به عنوان يكي از بنيانگذاران و دبیر کمیسیون حقوق بشر پاکستان و هم‌چنین در سمت دبیرکل و بعدها به عنوان رئیس هیات مدیره‌ی این کمیسیون، بارها خواستار اصلاح قوانين جزایي و مدني پاكستان شده است. اعتراض به قوانين جزایي پاكستان امري ساده نيست، علاوه بر برخوردهاي دولتي، گروه‌هاي خشونت طلب و تندرو نيز خطر آفرين هستند.

واكنش ايران و كشورهاي غربي

پس از انتخاب خانم جهانگیر، محمد جواد لاریجانی، دبیر ستاد حقوق بشر قوه‌ی قضایيه در خصوص معرفی جایگزین احمد شهید به شورای حقوق بشر، گفت: :جمهوری اسلامی ایران همواره یک موضع اصولی نسبت به انتصاب گزارشگر ویژه کشوری داشته و آن را ناشی از استانداردهای دوگانه و برخوردهای گزینشی برخی کشورهای خاص در چارچوب شورای حقوق بشر می‌داند”.

اما از سوي ديگر كشورهاي غربي با استقبال از اين تصميم، آن را گامي موثر در جهت كوشش بهتر در زمينه‌ی بهبود حقوق بشر در ايران ارزيابي كرده‌اند. دولت ايالات متحده‌ی امريكا از تصمیم شورای حقوق بشر سازمان ملل در انتخاب اسما جیلانی جهانگیر به عنوان گزارشگر ویژه‌ی جدید سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران استقبال کرد.  وزارت خارجه‌ی امریکا در بیانیه‌ای که روز سه شنبه، ۱۳ مهر، در واشنگتن منتشر کرده، گفت: “ما از انتخاب اسما جهانگیر از پاکستان به عنوان گزارشگر ویژه‌ی جدید در امور حقوق بشر ایران استقبال می‌کنیم. او جایگزین دکتر احمد شهید از مالدیو شد که در حال حاضر در سمت گزارشگر ویژه‌ی آزادی مذهب و عقیده خدمت می‌کند”.

منابع:
  • Bone, James; Hussain, Zahid  “As Pakistan comes full circle, a light is shone on Zia ul-Haq’s death”, The Times, London, (August 16, 2008)
  • در نگارش این مطلب از وبسایت‌ بی بی سی فارسی، رادیو صدای امریکا، خبرگزاری فارس و هم‌چنین شورای مسیحیان پاکستان خبرگزاری‌های مهر نیز استفاده شده است.
توسط: ساموئل بختیاری
نوامبر 25, 2016

برچسب ها

احمد شهید اسما جهانگیر پاکستان خط صلح سازمان ملل ساموئل بختیاری گزارشگر ویژه‌ در امور حقوق بشر ایران ماهنامه خط صلح